Kontakt
Teraz Poniedziałek, 16 listopada 2026

Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej — historia i architektura

Przewodnik Marcin Dudek 5 min czytania

Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej
Fot. Michał Bulsa · „Cathedral of St. Nicholas in Bielsko-Biała (2)” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej to katedra diecezji bielsko-żywieckiej i jeden z największych kościołów miasta, usytuowana na Starym Mieście przy placu św. Mikołaja. Pierwotnie zbudowana w XV wieku, otrzymała obecny kształt po przebudowie na początku XX wieku.

Katedra św. Mikołaja stoi w centrum Bielska-Białej, na terenie Dekanatu Bielsko-Biała I – Centrum. Świątynia pełni funkcję katedry diecezjalnej oraz kościoła parafialnego parafii św. Mikołaja. Budynek łączy w sobie elementy wielu stylów architektonicznych, od gotyku po modernizm, wskutek licznych przebudów i remontów.

Historia

Pierwotny murowany kościół powstał w lata 1443–1447, na zlecenie księcia cieszyńskiego Wacława I, w miejscu starszego, drewnianego obiektu otoczonego cmentarzem. Budowa murowanej świątyni wiązała się z przeniesieniem parafii ze Starego Bielsku do miasta i z ustanowieniem św. Mikołaja patronem Bielska.

W latach 1559–1630 świątynia funkcjonowała jako kościół luterański; ostatnim pastorem tego okresu był Jerzy Trzanowski. Po odzyskaniu przez katolików budynek spłonął w 1659 roku i został odbudowany dzięki funduszom barona Juliusza Gotlieba Sunnegha, który sfinansował też barokowe wyposażenie. Kolejne pożary występowały w 1750 i 1808 roku, a odbudowy i zmiany wyposażenia miały miejsce w kolejnych stuleciach.

Architektura

Przebudowa przeprowadzona w latach 1909–1912 według projektu wiedeńskiego architekta Leopolda Bauera nadała katedrze współczesny wygląd. W tym czasie przedłużono nawę główną, dobudowano nawy boczne i wzniesiono ozdobną fasadę.

Wzniesiona wtedy wieża ma wysokość 61 m wieża i stylistycznie przypomina włoską kampanilę; jej dekorację tworzą stylizowane gałęzie winnej latorośli symbolizujące miłość Bożą i Kościół. Na wieży znajduje się zegar z 1918 roku, a w 1998 roku wieżę pokryto miedzianą blachą.

Portal świątyni zdobi figura Chrystusa otoczona medalionami z wizerunkami dwunastu apostołów; nad nimi umieszczono rzeźby św. Mikołaja, Jadwigi Śląskiej i św. Jana Nepomucena autorstwa Othmara Schimkowitza.

Wnętrze

Wnętrze katedry odzwierciedla zmiany stylowe z różnych epok. W wyniku kontrowersyjnych prac z lat 1965–1966 świątynię częściowo ogołocono, a polichromie powróciły dopiero podczas prac rekonstrukcyjnych w 1998 roku.

Nawa główna

W wyższej partii nawy umieszczono secesyjne, kolorowe witraże Rudolfa Harflingera z 1912 roku. W niższej części znajdują się starsze witraże z 1894 roku, wykonane w pracowni C.L. Turckego w Pradze, przedstawiające Najświętsze Serce Pana Jezusa i Niepokalane Serce Maryi. W 2009 i 2012 dołożono witraże z wizerunkami Jana Pawła II i kardynała Stefana Wyszyńskiego.

W nawie głównej i nawach bocznych umieszczono stacje Drogi Krzyżowej z 1860 roku. Organy, wykonane w 1920 roku przez firmę Rieger z Karniowa i rozbudowane w 1952 roku przez Wacława Biernackiego, posiadają 51 głosów.

Nawy boczne i kaplica

W północnej nawie znajduje się obraz "Chrystus w Ogrójcu" oraz XIX-wieczny krucyfiks nad współczesnym ołtarzem. W nawie południowej umieszczono krzyż upamiętniający miejskie nabożeństwo Drogi Krzyżowej oraz figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem z dawnego wyposażenia.

Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej zachowała się przez wszystkie pożary świątyni. Od 1729 roku wisi tam słynący łaskami obraz przywieziony z Tokaju przez płk Teodora Sułkowskiego; obraz poddano konserwacji w 2012 roku. W kaplicy przechowywane są relikwie m.in. św. Mikołaja i bł. Jerzego Popiełuszki.

Dzwony i rzeźby

Pierwotny zestaw dzwonów zarekwirowało wojsko austriackie podczas I wojny światowej; z tamtego kompletu zachował się jedynie najmniejszy dzwon. W 1937 roku odlano nowy komplet w Odlewni Karola Schwabe w Białej, z największym dzwonem ważącym 3345 kg. Dzwony z 1937 roku zostały zarekwirowane w 1942 roku, a w 1958 roku zastąpiono je pięcioma żeliwnymi dzwonami z Huty Małapanew.

W katedrze znajdują się dwie rzeźby św. Jana Nepomucena: w kruchcie południowej oraz w kruchcie głównej. Rzeźba z kruchty południowej pochodzi z lat 30. XX wieku i została przeniesiona z Rynku; obecnie w tym miejscu stoi jej kopia.

Zmiany i ranga kościoła

W 1992 roku powołano diecezję bielsko-żywiecką, a dotychczasowy kościół parafialny św. Mikołaja podniesiono do rangi katedry. W 1998 roku architekt Stanisław Niemczyk dostosował prezbiterium do wymogów katedry, a w tym samym roku odtworzono część wnętrznych polichromii i przykładowe freski z 1936 roku.

27 listopada 2011 roku w murach katedry odbyły się pierwsze w jej historii święcenia biskupie, podczas których bp Piotr Greger przyjął sakrę z rąk kardynała Stanisława Dziwisza.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Kiedy zbudowano kościół, który stał się katedrą św. Mikołaja?
Pierwotny murowany kościół w tym miejscu wzniesiono w latach 1443–1447.
Kiedy świątynia otrzymała współczesny kształt?
Współczesny wygląd katedra uzyskała po przebudowie w latach 1909–1912 według projektu Leopolda Bauera.
Jak wysoka jest wieża katedry?
Wieża katedry ma wysokość 61 metrów i stylistycznie przypomina włoską kampanilę.
Co wyróżnia wnętrze katedry?
Wnętrze zawiera secesyjne witraże Rudolfa Harflingera z 1912 roku, stacje Drogi Krzyżowej z 1860 roku, kaplicę Matki Boskiej Częstochowskiej z obrazem z 1729 roku oraz organy firmy Rieger z 1920 roku.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Marcin Dudek

Nazywam się Marcin Dudek i w redakcji bielskozbliska.pl prowadzę sekcję Przewodnik. Podpowiadam, gdzie zjeść, gdzie się zatrzymać i co zobaczyć w Bielsku-Białej — od ścisłego centrum po okolice, do których warto wyjechać na weekend.

Czytaj również