Kontakt
Teraz Poniedziałek, 16 listopada 2026

Dom Tkacza w Bielsku-Białej — XVIII-wieczny dom i warsztat

Przewodnik Marcin Dudek 4 min czytania

Muzeum Historyczne w Bielsku-Białej - Dom Tkacza
Fot. nieznany autor · „DOM TKACZA 3” · licencja CC BY-SA 2.5 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Dom Tkacza to oddział Muzeum w Bielsku-Białej zrekonstruowany na wzór XVIII-wiecznego domu rzemieślniczego i warsztatu sukienniczego. Obiekt znajduje się na Górnym Przedmieściu i należy do szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego.

Dom Tkacza pełni funkcję muzealnego oddziału Muzeum w Bielsku-Białej. W drewnianym budynku o konstrukcji zrębowej odwzorowano wnętrza mieszkalne i warsztatowe typowe dla XVIII–XIX wieku. Obiekt pokazuje fragment tradycji lokalnego rzemiosła tekstylnego i budownictwa drewnianego.

Jaki jest budynek i jego historia?

Budynek ma konstrukcję zrębową i charakterystyczną oszalowaną wyżkę. Stanowi rzadki przykład XVIII-wiecznego budownictwa rzemieślniczego, które w dużej części zniknęło po pożarach miasta w 1808 i 1836 roku.

Do początku XX wieku obiekt służył jednocześnie jako dom i warsztat sukienniczy. Właścicielami i użytkownikami były prawdopodobnie rodziny Bartke (XVIII wiek) i Bathelt (XIX wiek). W 1873 roku właścicielem został Carl Nowak, a po jego śmierci wdowa Marie. Na początku XX wieku działał tu warsztat szewski Antoniego Polończyka, istniejący do II wojny światowej. Po wojnie budynek stał się zwykłym domem czynszowym. W 1974 roku syn Antoniego, Wiktor Polończyk, przekazał obiekt Skarbowi Państwa na cele muzealne, a po pracach konserwatorskich i rekonstrukcyjnych muzeum udostępniło dom zwiedzającym w roku 1992.

Jak zorganizowano ekspozycję i co znajduje się w warsztacie?

Wnętrze muzeum odwzorowuje dom mistrza cechowego z podziałem na dwie zasadnicze części: lewa to część warsztatowa, prawa to część mieszkalna, rozdzielone sienią. Największe pomieszczenie zajmuje warsztat, w którym zgromadzono przedmioty związane z pracą tkacza i przygotowywaniem osnowy.

W warsztacie eksponowane jest między innymi krosno nicielnicowe pochodzące z połowy XVIII wieku oraz przedmioty służące do snucia i przygotowywania nici. Część pomieszczenia pełniła funkcję biurową cechu — znajdują się tu dokumenty cechowe oraz żelazna skrzynia pełniąca rolę dawnej "kasy pancernej". W tym samym pomieszczeniu urządzono również sypialnię czeladnika z przedmiotami użytku codziennego przy piecu.

Co znajduje się w kuchni, sieni i na poddaszu?

Z warsztatu przez przednią część sieni prowadzi droga do kuchni, miejsca skupiającego życie rodzinne. W kuchni umieszczono mniejsze krosno z drugiej połowy XIX wieku, na którym odbywa się praktyczny pokaz tkania dla zwiedzających, a także kołowrotek i motowidło. Obok znajdują się sypialnia gospodarzy i izbę reprezentacyjną — izbę używaną głównie od święta z fornirowanymi meblami z przełomu XIX i XX wieku.

W sieni eksponowane są drzeworyty Jana Wałacha o tematyce tkackiej. Na poddaszu pokazano zbiory strojów ludowych zgromadzone od połowy lat 50. XX wieku w Dziale Etnografii — ubiory noszone w okresie międzywojennym w okolicach obu miast. Wystawa zawiera m.in. strój mieszczki żywieckiej, liczne komplety strojów wilamowickich — dzięki czemu muzeum ma jedną z najbogatszych kolekcji tego typu w Polsce — oraz ubiory z Pisarzowic, Bestwiny i z Kóz, w tym strój panny młodej. Pokazano także stroje Górali śląskich wykonywane z samodziałowego płótna i sukna tkanego ręcznie na podobnych krosnach jak te w kuchni. Dopełnieniem ekspozycji są meble służące do przechowywania odzieży — malowane skrzynie, kufry, komody i szafy — oraz pojedyncze elementy ubiorów, bielizna i biżuteria wykonana ze srebra.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Co prezentuje Dom Tkacza?
Dom Tkacza pokazuje rekonstrukcję XVIII–XIX-wiecznego domu mistrza cechowego oraz warsztatu sukienniczego z typowym układem pomieszczeń: warsztatem, kuchnią, sypialniami i sienią. W ekspozycji znajdują się narzędzia tkackie, dokumenty cechowe i meble z przełomu XIX i XX wieku.
Jakie zabytki tkackie są najważniejsze w kolekcji?
Wśród eksponatów wyróżnia się <krosno nicielnicowe> z połowy XVIII wieku, mniejsze krosno z drugiej połowy XIX wieku wykorzystywane do pokazów tkania, a także przyrządy do snucia osnowy, kołowrotek, motowidło oraz dokumenty i żelazna skrzynia cechowa.
Kiedy budynek przekazano na cele muzealne i kiedy otwarto go dla zwiedzających?
Budynek podarował Skarbowi Państwa w 1974 roku <strong>Wiktor Polończyk</strong>. Po pracach konserwatorskich Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej udostępniło Dom Tkacza zwiedzającym w 1992 roku.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Marcin Dudek

Nazywam się Marcin Dudek i w redakcji bielskozbliska.pl prowadzę sekcję Przewodnik. Podpowiadam, gdzie zjeść, gdzie się zatrzymać i co zobaczyć w Bielsku-Białej — od ścisłego centrum po okolice, do których warto wyjechać na weekend.

Czytaj również